Í þættinum eru óhugnanleg atriði.
Neyðarlínan. Hvað gerðist?
Hnífaárás. Tvennt liggur á jörðinni.
Ungur drengur sem virðist vera dáinn
og alvarlega slösuð kona.
Læknirinn kemur inn og segir
að Anna-Lena sé dáin.
Öll þessi stungusár. Þetta var bilun.
Aðferðinni hafði aldrei áður verið beitt utan Bandaríkjanna.
Skyldi þetta vera rétt í þetta sinn?
Nú finnst kannski ástæðan fyrir því að þetta gerðist.
Það er óeðlilegt að móðir faðmi son sinn að morgni dags
og sjái hann aldrei framar.
19. október 2004
eru Mohammad, átta ára og Anna-Lena, 56 ára myrt
á hrottalegan hátt úti á götu í Linköping.
Erfðaefni morðingjans finnst á vettvangi
og leitin að honum hefst.
Lögreglan kannar þúsundir ábendinga,
tekur hundruð DNA-sýna, sendir út teikningu og tekur lífsýni
úr mæðrum látinna ungmenna,
enda mögulegt að morðinginn sé ekki lengur á lífi.
Fimmtán árum síðar eru morðmálin enn óleyst.
Þau eru opið sár í hjörtum Linköping-búa.
Verður þetta mál einhvern tímann leyst?
Fá fjölskyldurnar einhvern tímann að vita af hverju þetta gerðist?
Rannsóknin heldur áfram
en starfsmönnum hefur fækkað úr 60 í þrjá.
Þeir beita öllum ráðum í leitinni að morðingjanum.
Lagabreyting árið 2019 heimilar þeim að beita nýrri aðferð.
Nú mega þeir bera saman DNA-sýni af vettvangi
og upplýsingar úr ættfræðigrunni.
Réttarfræðingar leita að ættingjum árásarmannsins
í DNA-gagnagrunni.
Til að þessi aðferð nýtist
þarf DNA-sýni úr nánum ættingja að vera til í rannsóknargögnum
og sá hinn sami að hafa hlotið dóm.
Aðferðin var fyrst nýtt í Billdal með góðum árangri.
Þar var ungri stúlku nauðgað.
Mörgum árum síðar
fannst árásarmaðurinn í gegnum ættingja í gagnagrunninum.
Við reyndum þetta líka árið 2019.
Margir voru beðnir um DNA-sýni
en morðinginn fannst ekki.
Það olli okkur vonbrigðum að finna hann ekki
með þessari víðtæku DNA-leit.
Við vorum svekktir.
Annars konar DNA-leitaraðferð hefur verið beitt í Bandaríkjunum.
Þar er bæði leitað í lögregluskrám að nánum ættingjum
og að fjarskyldum ættingjum í DNA-skrám sem eru seldar.
Þannig hafa menn náð árangri.
Í apríl 2019
er Golden State-fjöldamorðinginn tekinn fastur.
Á 8. og 9. áratugnum
framdi hann minnst 13 morð og nauðgaði 50 konum.
Þegar hann var handtekinn eygði Jan Staaf nýjan möguleika
í sinni rannsókn.
Getum við ekki gert þetta líka?
Fundið sakamenn með því að nota DNA-ættfræðigrunn
sem er seldur á almennum markaði.
Lagaforsendur eru kannaðar
og ákveðið að láta reyna á það.
Linköping-málin eru talin góður prófsteinn.
Búið er að beita öllum ráðum án þess að morðinginn finnist.
Í samstarfi við réttarfræðinga
er aðferðin prófuð í fyrsta sinn utan Bandaríkjanna
og morðingja leitað með aðstoð ættfræðigrunns.
Ekki er víst að hægt sé að nota DNA-efni morðingjans
við leit að forfeðrum hans í gagnagrunninum.
Upprunalega DNA-snið morðingjans sem við fengum frá réttarfræðingum
og við notuðum réttartæknilega,
er gjörólíkt þeim DNA-upplýsingum
sem eru notaðar í ættfræðilegum gagnagrunni.
Í DNA-sniði eru 15 erfðamörk.
Markmiðið í ættfræðigrunnum
er að skrá allt að 700-800 þúsund erfðamörk.
Í júlí 2019 hefst lögreglan handa
og notar háþróuð greiningartæki.
DNA-sýnið er 15 ára gamalt og er nú greint að nýju.
Afraksturinn er safn af eindum, alls einn til tveir milljarðarar.
Þá tek ég við og mitt hlutverk er
að raða þessum eindum saman.
Ég þarf að finna uppruna allra DNA-mólíkúla mannsins sem er leitað
og raða saman upp á nýtt.
Við fundum kannski tíu prósent af DNA-mólíkúlunum.
Dugar það til að finna ættingja í gagnagrunnunum?
Þegar réttarlæknarnir höfðu lokið
við sína vinnu með gögnin,
hlóðum við þeim upp í ættfræðigagnagrunnana.
Ættingjar þess sem DNA-sýnið er úr þurfa að vera í gagnagrunninum
til að árangur náist.
Annars kemur ekkert út úr þessari leit.
Við samkeyrslu gagnanna vonum við auðvitað
að við fáum niðurstöður
sem stuðla að framgangi rannsóknarinnar.
Eftir viku finnst loksins samsvörun milli DNA-gagna og ættfræðigrunns.
Þá er gerður listi yfir mögulega ættingja.
Peter Forslund ættfræðingur kemur nú að málinu
og vinnur að rannsókninni ásamt Anders Bergmark.
Í fyrsta sinn er ættfræði nýtt með þessum hætti
í Svíþjóð við leit að afbrotamanni.
Við sjáum fljótt að þeir sem eru í gagnagrunninum
og tengjast morðingjanum fjölskylduböndunum
eru ansi fjarskyldir honum.
Við erum að tala um Þýskaland.
Við vinnum í þessu í fjóra eða fimm mánuði
til að sjá hvað við finnum.
Til að verða ágengt, verðum við að fá betri erfðafræðilegar upplýsingar.
DNA-sniðið sem við höfum er of takmarkað.
Upplýsingarnar sem það veitir okkur eru of takmarkaðar til að fá
góð svör frá Bandaríkjunum.
Þá sest ég aftur við teikniborðið
til að finna aðra valkosti.
Ég þarf að setja saman stærri mynd úr DNA-mólíkúlum
þessa manns sem verið er að leita.
Meðan unnið er að því að gera efnismeira DNA-snið
fær Henry Jansén ábendingu.
Hún getur haft mikla þýðingu fyrir rannsókn hans.
13. janúar árið 2020
fæ ég símtal.
Viðkomandi segir að æskuvinur sinn
hafi sagst vilja vinna barni mein.
Hann átti svipaða húfu og morðinginn. Heimildarmanninum fannst hann líka
líkjast teikningu sem hafði birst af morðingjanum
snemma í rannsóknarferlinu.
Hann skrifaði vini sínum
og sagði að ég vildi hitta hann 27. janúar
til að ræða við hann og fá DNA-sýni.
Hann kom aldrei.
Ábendingar af þessu tagi skipta nú þúsundum.
Þessi ábending er lögð til hliðar og ekki er reynt að ná í manninn.
Ættfræðirannsóknin heldur áfram
í samvinnu við réttarlækna og réttarfræðinga.
Þeim tekst að setja saman efnismeira DNA-snið
og keyra það nú aftur saman við ættfræðigrunninn.
Í maí 2020 fá þeir nýjan lista yfir mögulega ættingja.
Skyldu þessir ættingjar vera náskyldari morðingjanum?
Við fengum mjög góðar vísbendingar.
Í niðurstöðunum komu fram aðilar
sem áttu margt sameiginlegt með árásarmanninum.
Við skoðum fyrst þann aðila sem stemmir við morðingjann
og gerum ættartré hans.
Við leitum að foreldrum hans og öðrum forfeðrum aftur í ættir.
Við fáum upplýsingar úr kirkjubókum og öðrum góðum heimildaskrám.
Þannig unnum við með fyrstu ættingjana á listanum.
Við gerðum ættartré nógu langt aftur í tímann
til að sjá ættartengsl.
Þá er dæminu snúið við og leitað
að afkomendum þessara ættingja sem eru ekki á skrá
í ættfræðigrunninum.
Í svona ættfræðirannsóknum
rekst maður oft á dulnefni eða nafn þess sem gaf DNA-sýni
ásamt netfangi hans.
Ef nafnið er algengt eins og Anders Andersson
vitum við ekki hvaða Anders Andersson á í hlut.
Samsvörun ein og sér dugar því ekki
heldur þarf að finna viðkomandi
til að geta gert ættartréð.
Við Peter unnum saman að þessu. Hann leitaði í sínum skrám
og ég sá um lögregluskrárnar.
Til að nálgast sakamanninn getur þurft að leita að ættartengslum
langt aftur í ættir, jafnvel frá 18. eða 19. öld.
Ef maður finnur þau, er snúið við og tengslin rakin til nútímans.
Við sáum að morðinginn
hlaut að vera í nágrenni við Linköping.
Vísbendingin um það var skýr.
Fimmtán árum og átta mánuðum eftir að Anna-Lena Svensson
og Mohammad Ammouri voru myrt á hrottalegan hátt
fær Jan Staaf, sem stýrir rannsókninni, símtal
sem hann gleymir aldrei.
Föstudaginn 15. júní er ég í útskriftarveislu.
Útskriftinni er fagnað með fínni veislu og góðum mat.
Allt í einu, klukkan níu um kvöld er hringt í mig.
Það er ættfræðingurinn Peter Sjölund
sem er okkur til ráðgjafar við rannsóknina.
Peter biðst afsökunar en segist ekki hafa getað beðið með tíðindin.
"Hver eru þau?" spyr ég.
"Ég held að ég sé búinn að finna morðingjann."
Ég kem ekki upp orði. Fann hann morðingjann?
Peter Sjölund, erfðaættfræðingur segist vera 99 prósent viss um
að hafa fundið morðingjann.
Hann hringir líka í Henry Jansén
til að færa honum tíðindin.
Hann segir: "Henry, ég fann okkar mann".
Ég spyr hvort hann sé að grínast í mér og það á föstudagskvöldi.
Hann segir: "Nei,
það er annar tveggja bræðra í Linköping".
Menn unnu að rannsókninni alla helgina.
Lögregluskýrslur voru skoðaðar til að kanna hverjir þetta voru.
Höfðu þessi nöfn komið upp áður?
Versta martröð rannsóknarlögreglumanns
er að hafa leitað árum saman að morðingja
sem kom til greina snemma í rannsókninni
en maður kaus að rannsaka hann ekki frekar.
Nafn annars bróðurins kom upp á fyrri stigum rannsóknarinnar
í ábendingu sem Henry Jansén fékk nokkrum mánuðum áður, um mann
sem hafði í æsku sagst vilja drepa barn og sem þótti líkur
teikningunni af morðingjanum.
Þetta var ein af þúsundum ábendinga sem ég fékk.
Margir voru ítrekað boðaðir hingað en mættu aldrei.
Það var ekki óvanalegt.
Nöfn þeirra sem ekki mættu voru sett í skrá yfir grunaða
í sérstaka Linköping-möppu yfir þá sem ekki mættu þrátt fyrir boðun.
Hugmyndin var að fara yfir gögn í þessari möppu
haustið 2020.
Það var léttir að sjá að þessi aðili hafði komið upp
nokkrum mánuðum áður og það var líka léttir
að hann hafði ekki framið annað morð.
Líkurnar á því voru mjög miklar.
Við rannsökuðum bræðurna, hvaðan þeir komu
og hverjir lífshættir þeirra væru.
Annar bjó í lítilli íbúð.
Hann þáði félagslega þjónustu.
Hann hafði sögu um veikindi.
Hann vann ekki og hafði aðeins unnið tímabundið hjá sveitarfélaginu.
Hinn bróðirinn var aftur á móti kvæntur
með tvö börn og í fastri vinnu.
Yngri bróðirinn virðist eiga margt sameiginlegt
með myndinni af morðingjanum sem var dregin upp 16 árum áður.
Hann heitir Daniel Nyqvist.
Hann er 37 ára.
Það þýðir að hann var 21 árs er morðin voru framin.
Það samræmist lýsingu Önnu-Lenu á árásarmanninum.
Ég fékk ábendinguna um Daniel
um miðjan janúar.
Margt benti til þess að Daniel væri sekur.
Niðurstöður ættfræðirannsóknarinnar sýndu að hinn seki hlaut að vera
annað hvort Daniel eða bróðir hans.
Grunur beindist frekar að Daniel vegna lífshátta hans.
Ég ákvað að láta handtaka hann.
Árla næsta morgun
gerði sérsveitin skyndiáhlaup á heimili bræðranna í Linköping.
Báðir bræðurnir voru færðir á lögreglustöðina.
Við Anders, kollegi minn, undirbjuggum yfirheyrslurnar.
Ég hitti hinn grunaða á ganginum.
Ég fékk á tilfinninguna að hann væri...
... rólyndismaður. Hann sagði lítið.
Við heilsuðumst og ég kynnti mig.
Anders kynnti sig líka og við fórum í yfirheyrsluherbergið.
Ég sagði honum að hann væri grunaður um morðin
á Åsgatan 19. október 2004.
Ég náði ekki að biðja hann
um að svara þessum ásökunum.
Hann hallar sér rólega aftur á bak í stólnum og segir:
"Nú þarf ég að fá lögmann."
Meðan ég ræddi við hann
tók ég DNA-sýni af honum.
Saksóknari fór fram á að það yrði gert strax.
Og það var gert.
Við erum í næsta húsi við réttarfræðingana
svo við getum gengið yfir til þeirra með sýnin.
Þeir voru beðnir að setja málið í forgang.
Þess vegna þurftum við bara að bíða eftir svari frá þeim.
Ég reyndi að sinna öðrum verkefnum
en ég var svo spennt að ég var skjálfhent.
Ég gat ekki skrifað.
Skyldi þetta vera rétt í þetta sinn?
Ég þorði ekki að trúa því.
Meðan lögreglan bíður eftir niðurstöðum um DNA-sýnið,
er hringt í Johan Ritzer lögmann.
Ritarinn minn hringdi og virtist vera í uppnámi.
"Þeir vilja að þú takir að þér vörn í tvöfalda morðmálinu."
Þetta kom mér í opna skjöldu.
Fyrsta hugsunin var: "Almáttugur, get ég tekið þetta mál?"
Ég vissi að þetta yrði umfangsmikið mál.
Ég hitti Daniel í fyrsta sinn
í gæsluvarðhaldsfangelsi í Linköping.
Þar er herbergi þar sem lögmaður og skjólstæðingur
geta hist fyrir yfirheyrslu.
Ég fer inn og hann situr andspænis mér.
Við heilsumst. Hann er undarlegur í háttalagi.
Samt kurteis og vingjarnlegur.
Ég byrja að spyrja hann um sakargiftirnar.
Hann svarar með einu orði: "Sekur."
Lögmaður Daniels undirbýr hann fyrir frekari yfirheyrslur lögreglu.
Áður en að því kemur
berast niðurstöður úr DNA-rannsókninni.
Eftir nokkra klukkutíma koma réttarfræðingar
og banka upp á hjá mér, alvarlegir á svip.
Ég hugsaði með mér: "Ó, þetta stemmir þá ekki."
Við vorum alveg fullviss
um að þetta væri hann.
Bæði kollegar mínir og ég
fundum fyrir einskonar tómleika.
Á sama tíma var þetta léttir.
Nú gátum við leyst þetta 16 ára gamla sakamál.
Jan Staaf yfirheyrir hinn bróðirinn í öðru herbergi.
Í miðri yfirheyrslu kemur starfsbróðir minn inn
og segir við mig:
"Við erum með samsvörun."
Það er Daniel Nyqvist.
Hann er í yfirheyrslu. Hann er morðinginn.
Ég segi bróðurnum að við höfum fundið samsvörun.
Að bróðir hans liggi undir grun.
Sá sem ég hefði leitað lengi.
Hann fölnar. Honum er augljóslega mjög brugðið.
Hann ímyndaði sér ekki
að bróðir hans hefði gert þetta.
Ég hef oft verið blekktur á ferlinum
en viðbrögð hans voru einlæg og ósvikin.
Bróðir morðingjans hafði ekki hugmynd
um að bróðir hans væri morðinginn á Åsgatan árið 2004.
Mér varð strax hugsað til fjölskyldnanna tveggja.
Kannski lýkur þessum harmleik núna
og kannski fá þau nú að vita hvað lá að baki þessum morðum.
Daniel viðurkennir við yfirheyrslur
að hafa myrt Mohammad og Önnu-Lenu árið 2004.
Ennþá er mikilvægri spurningu þó ósvarað.
Af hverju myrti ungur maður tvær ókunnugar manneskjur
án nokkurs tilefnis?
Það er erfitt að ræða við hann.
Hann er lengi að svara.
Þetta var mjög...
... ólíkt öðrum yfirheyrslum sem ég hef annast á ferlinum.
Hann segir fátt og er hlédrægur.
Það er erfitt
að fá upplýsingar frá honum.
Tjáning hans er takmörkuð.
Ef spurningin er of flókin
eða til dæmis of óhlutbundin,
ræður hann ekki við að svara.
Helsti munurinn á Daniel og öðrum sem ég hef yfirheyrt, er
að hann framdi vissulega alvarlegan glæp.
Einnig verður manni strax ljóst að þarna er um að ræða mann
sem er á einhvern hátt
og af einhverjum ástæðum, ekki í lagi.
Hann er með greiningu
sem gerir að verkum að nauðsynlegt er
að yfirheyra hann af nærgætni.
Í ljós kemur að Daniel er á einhverfurófi.
Hann var greindur með Asperger árið 2011.
Til eru góðar sænskar rannsóknir um Asperger-heilkenni.
Asperger eykur ekki líkur á alvarlegum glæpum
en kemur heldur ekki í veg fyrir þá.
Ef aðrir áhættuþættir eru til staðar,
eins og geðveiki, fíkn eða aðrar geðrænar raskanir,
getur viðkomandi framið alvarlegan glæp.
Engin bein tengsl eru samt milli Aspergers og afbrota.
Þegar lögreglan skoðar bakgrunn Daniels
kemur í ljós að hann var allan tímann í kringum Linköping.
Hann bjó í foreldrahúsum í Sturefors þegar morðin voru framin.
Hann hefur búið í eigin húsnæði síðan 2009,
í íbúð í Linköping.
Daniel flutti úr foreldrahúsum
í mjög litla íbúð.
Hann bjó þar í 11 ár
þar til við fundum hann.
Hann er mikið einn og lifir einangruðu lífi.
Fjölskylduhagir Daniels núna...
Foreldrar hans eru fallnir frá.
Hann á bróður.
Að öðru leyti hefur hann engin félagsleg tengsl.
Þannig hefur það verið lengi.
Hann á íbúð.
Hann á tölvu og spilar tölvuleiki
og horfir á sjónvarp.
Hann fer í næstu verslunarmiðstöð
til að kaupa sér bjór og fer svo beint heim til sín.
Hann hefur nær engin samskipti við annað fullorðið fólk.
Nema við bróður sinn sem hann hittir nokkrum sinnum á ári.
Líkega lá Daniel aldrei undir grun
vegna þess hvernig lífshættir hans voru.
Hann er mjög einangraður.
Engin félagsleg tengsl og hann vakti enga athygli.
Niklas Långström er sérfræðingur í ofbeldisglæpum.
Hann segir að Daniel sé mjög óvenjulegur glæpamaður
sem útskýri hvers vegna lögreglan fann hann ekki.
Hann ólst upp í heilsteyptri fjölskyldu.
Foreldrar hans stunduðu vinnu.
Hann var ekki fíkill og umgekkst ekki glæpamenn.
Hann tjáði sig ekki mikið og var ekki árásarhneigður.
Það eru þættir sem við vitum
að auka líkur á glæpahneigð.
Slíkur aðili er miklu líklegri
til að fremja ofbeldisglæpi
en sá sem er viðkunnanlegur og félagslega hlédrægur
eins og Daniel.
Það sem er ógnvekjandi varðandi ofbeldi í samfélaginu
er sú tegund ofbeldis sem er erfitt að skilja.
Hans mál er dálítið torskilið
því þetta gerðist einu sinni og svo aldrei aftur.
Engin merki sáust fyrir.
Það er í senn gremjulegt
og hughreystandi því þetta er svo óvanalegt.
Rannsakendur þurfa að taka tillit til persónuleika Daniels
til að fá upplýsingar um nauðsynleg atriði.
Annars fá fjölskyldurnar aldrei svör við því af hverju
21 árs maður sem hafði aldrei komist í kast við lögin,
myrti Önnu-Lenu og Mohammad á hrottalegan hátt fyrir 16 árum.
Varðandi tilefni glæpanna,
segir Daniel að lokum frá því
að huglægar myndir hafi ásótt hann.
Hann túlkaði þær sem fyrirmæli um að myrða tvær manneskjur.
Þegar Daniel vaknar að morgni 19. október 2004,
hefur hann séð fyrir sér mynd af tveimur punktum og striki.
Þetta túlkar hann sem sjálfan sig og tvær manneskjur
sem hann þarf að myrða til að losna við myndina
úr huga sér
og komast í Paradís.
Hans skilningur er sá
að hann þurfi að myrða tvær manneskjur
til að öðlast hugarró.
Þegar hann talar um þetta
er ljóst að þetta olli honum miklum kvíða,
jafnvel þótt táknin hafi verið mjög skýr í huga hans.
Daniel segir rannsóknarlögreglu frá deginum örlagaríka.
Hann fer á fætur og tekur strætó frá heimili sínu til Linköping.
Hann fer úr vagninum og gengur í átt að Åsgatan.
Hann var búinn að ákveða að fórnarlömbin yrðu smávaxin
svo þau veittu ekki mótspyrnu.
Hann segist hafa gengið um eins og "tukken".
Það er orðið sem hann notaði.
Hann er á sjálfstýringu.
Hann veit hvað er að gerast en finnst hann vera nauðbeygður.
Fyrsta manneskjan sem hann sér er heppilegt fórnarlamb.
Það er drengurinn, Mohammad Ammouri.
Hann stingur hann með hnífnum.
Næst ber konu að og hann stingur hana líka.
Það sem veitir honum hugarró og aðgang að Paradís er yfirstaðið.
Hann fer aftur í úthverfi borgarinnar þar sem hann býr
og lifir sínu lífi enda er ætlunarverkinu er lokið.
Myndin er horfin úr huganum
og birtist honum aldrei aftur. Dagar, vikur og ár líða.
Minningin um árásirnar dofnar.
1. september 2020
er Daniel Nyqvist ákærður
fyrir morðið á Önnu-Lenu Svensson
og Mohammad Ammouri sextán árum áður.
Fyrir hönd lögreglunnar, segi ég: Loksins, loksins, loksins.
Rannsókninni á tvöfalda morðinu árið 2004 er nú lokið.
Þetta er sérstakur dagur. Rannsóknarlögreglan er ánægð
og stolt en umfram allt er það léttir
að morðinginn svipti ekki fleira fólk lífi.
Sú hætta var fyrir hendi.
15. september hefjast réttarhöld í héraðsdómi Linköping.
Spurningin er hvort Daniel Nyqvist svarar fjölskyldunum
sem sitja í dómsal.
Á þeim brenna spurningar.
Á leið í dómsal þar sem Daniel verður yfirheyrður,
fæ ég á tilfinninguna að hann ráði ekki við aðstæðurnar.
Við setjumst. Ég fylgist með honum.
Eftir svolitla stund hallar hann sér að mér og hvíslar:
"Ég get þetta ekki."
Til að Daniel komist í gegnum réttarhöldin
og geti greint frá málavöxtu,
ákveður Ritzer lögmaður, í samráði við geðlækni,
að gera ráðstafanir.
Þar sem Daniel leið svona illa,
höfðum við skilrúm til taks
sem hægt var að nota ef á reyndi.
Sem betur fer höfðum við skilrúmið.
Annars hefðum við tæpast fengið vitnisburðinn.
Ég vissi, áður en við fórum í dómsal,
að hann ætti erfitt.
Við þurftum að undirbúa okkur vel og hugsa málið til enda
til að hann gæti tjáð sig í dómsalnum.
Það stoðar ekkert að hrópa á fólk eða sýna fjandsemi
eins og í bandarískum þáttum þar sem öskrað er á hinn grunaða.
Það þarf að skapa andrúmsloft
sem auðveldar fólki að tjá sig.
Það skiptir máli fyrir réttarhaldið,
svo rétturinn fái nauðsynlegar upplýsingar
og samfélagið og fjölskyldurnar
fái svör og skýringar.
Saksóknari og varnaraðilar þurfa að nálgast Daniel af varfærni
til að fá sem mestar upplýsingar frá honum.
Getur hann veitt fjölskyldunum svör
um það sem gerðist að morgni 19. október 2004?
Og af hverju hann valdi Önnu-Lenu og Mohammad sem fórnarlömb.
Af hverju ákvaðst þú að ráðast á hann?
Var hann fyrsta manneskjan sem þú sást þegar þú gekkst
frá Köpmansgränd til Åsgatan?
Það...
Uh...
Ég held ekki.
Hinir voru of stórir fyrir mig.
Allt í lagi. Af hverju voru þeir of stórir?
Þeir gátu barist á móti og þetta mistekist.
Allt í lagi.
Vildir þú vera viss um að þú gætir myrt þau?
Já. Ég varð að gera þetta.
Allt í lagi. Hélstu að barn myndi ekki berjast á móti?
Vissir þú ekki að þetta var barn?
Jú.
Það var auðveldara.
Einmitt.
Af því að hann var miklu minni en þú?
- Já. - Einmitt.
Sástu framan í hann áður en þú réðst á hann?
- Nei. - Ekki?
Af hverju voru það Mohammad og Anna-Lena?
Þau...
- ... voru þarna. - Einmitt.
Skert hæfni Daniels
til að útskýra atburðarásina kemur í veg fyrir frekari skýringar.
Meira fáum við ekki.
Hann gerði sitt besta.
Frásögn hans verður ekki nákvæmari.
Í réttarhöldunum koma fram nýjar upplýsingar
sem hefðu getað leyst málið tíu árum fyrr.
Langaði þig einhvern tímann að segja einhverjum frá þessu?
Já.
Einu sinni.
Getur þú sagt mér frá því?
Það átti að bera mig út.
Mér fannst betra að sofa í fangelsi en á götunni.
Mér fannst það þá.
Hverjum vildir þú segja frá þessu?
- Lögreglunni. - Einmitt.
Ég skil.
Af hverju gafstu þig ekki fram á þessum sextán árum?
- Af hverju? - Já, af hverju?
Ég vildi vera frjáls.
Það hefði linað þjáningar hjá fjölskyldunum
að fá svör fyrr við spurningunni
um hvers vegna þetta kom fyrir ættingja þeirra.
Fjölskyldur Önnu-Lenu Svensson og Mohammads Ammouri
eru báðar viðstaddar réttarhöldin.
Þær fá að tjá sig um áhrifin sem morðin höfðu á þær.
Morguninn 19. október var hræðilegur.
Hann kollvarpaði lífi okkar.
Allra í fjölskyldunni. Ég hef glímt við kvíða og fælni.
Í byrjun fór ég ekki úr húsi.
Ég var hrædd við að fara út.
Um að verða sjálf fyrir árás.
Við vitum ekki hvar morðinginn er.
Hversu lengi leið þér svona illa?
- Mér líður enn ekki vel. - Nei.
Mamma hefur átt mjög erfitt síðan 2004.
Hún hefur verið mjög þunglynd og glímt við mikinn kvíða.
Ég man að ég hafði áhyggjur af því að fara frá henni
og í skólann.
Ég óttaðist að hún væri ekki þar þegar ég kæmi heim.
Mamma hefur aldrei sætt sig við það sem gerðist.
Það er ekki eðlilegt fyrir móður
að faðma son sinn að morgni,
kveðja hann
- og sjá hann aldrei framar. - Nei.
Eiginmaður Önnu-Lenu segir frá lífinu fyrir árásina.
Þegar við fluttum á Åsgatan árið 2002,
var hún mjög...
... þakklát fyrir að búa svona nálægt vinnustaðnum.
Við höfðum meiri tíma saman. Við borðuðum morgunverð saman.
Hún vissi að það var nákvæmlega átta mínútna gangur
í skólann,
í kennslustofuna sína.
Það var alltaf mikið
um lof og hrós. Hún var vel liðin.
Hún var svo hrifin af nemendum sínum að...
Dóttir mín var nýtrúlofuð.
Anna-Lena var að skipuleggja
trúlofunarveislu sem átti að halda á laugardeginum.
Það er óhætt að segja að hún hafi verið alsæl.
- Engin dökk ský í augsýn. - Nei.
Jan Staaf sem stýrði rannsókninni
og rannsóknarlögreglumennirnir Henry Jansén og Anders Bergmark
eru á staðnum til að fylgjast með málalyktum.
í 16 ár hafa þeir helgað sig rannsókn málsins.
Þetta er átakanlegt. Ég hef verið í sambandi fjölskyldurnar alla tíð
en það er tilfinningaþrungið að heyra í smáatriðum um áhrifin
sem þetta hafði á fólkið. Tilfinningaþrunginn er mikill.
Daniel fannst erfitt
að vera í þessu fjölmenni
en það var sárt að heyra ættingja Mohammads og Önnu-Lenu
segja frá áhrifum atburðarins. Hann tók það nærri sér.
Að lokum langar mig að spyrja þig, Daniel.
Langar þig að segja eitthvað við fjölskyldurnar sem eru hér?
Mér...
Mér þykir leitt...
... að þetta var eina...
Já.
Daniel sætti geðrannsókn áður en réttarhöldin hófust.
Samkvæmt henni þjáist hann af alvarlegri geðröskun
sem var líka til staðar þegar hann framdi glæpinn.
Á þessu grundvallast úrskurðurinn
sem er kveðinn upp 1. október 2020.
Rannsókn málsins
er sú viðamesta í Svíþjóð á eftir morðinu á Olof Palme.
Dómurinn staðfestir að um sé að ræða tvö morð.
Hinn ákærði sætir öryggisgæslu á réttargeðdeild
og um lausn hans gilda sérstakir skilmálar.
Þetta kemur lítið á óvart. Rétturinn sér um að dæma.
Ég átti von á að rétturinn féllist á þá kröfu saksóknara
að sakfella Daniel Nyqvist fyrir tvö morð
og dæma með þessum hætti.
Bæði ákæruvald og verjandi fóru fram á
að hann yrði dæmdur til vistar á réttargeðdeild.
Hann verður í öryggisgæslu á geðsjúkrahúsi
í mörg ár.
"Sérstakir skilmálar um lausn" þýðir
að yfirlæknir getur ekki ákveðið
hvenær Daniel verður látinn laus.
Dómstóll þarf að skera úr um mat læknisins.
Slíkur málarekstur tekur mörg ár og því líður langur tími
þar til hann kemur aftur út í samfélagið.
Daniel vill fá meðferð.
Hann hefur í raun óskað þess lengi
að hann fengi hjálp.
Ég held að hann hafi ekki leitað sér aðstoðar sjálfur
því hann er félagsfælinn og kvíðir því að hitta fólk.
Nú fær hann viðeigandi meðferð
í stað þess að sitja í einsemd og deyfa kvíðann með áfengi
eins og hann hefur gert síðustu 16 árin.
Ég held að hann sé sáttur
við stöðuna eins og hún er núna.
Það er ekki hægt að horfa framhjá því að hann framdi tvö hrottafengin morð
hérna í Linköping fyrir 16 árum. Hugur minn er hjá vandamönnum,
fjölskyldum Önnu-Lenu og Mohammads.
Í gegnum alla þessa vinnu
var alltaf einn maður sem var bjartsýnn.
Jan Staaf. Bjartsýni hans
hvatti allt teymið til dáða þannig að við héldum áfram.
Í þau 16 ár sem rannsóknin stóð yfir,
var ég í nánum tengslum við fjölskyldur fórnarlambanna.
Ég beið þess að geta sagt þeim að við hefðum handtekið hann.
Ég gat það að lokum. Sextán árum eftir morðin.
Sú lífsreynsla var tilfinningaþrungin.
Tvöfalda morðmálið í Linköping er fyrsta málið í Evrópu sem er leyst
með ættfræðigrunni sem hægt er að kaupa.
Lögreglan vonar að gömul óleyst mál verði nú leyst
með þessari nýstárlegu aðferð.
Þýðandi: Brynja Tomer www.sdimedia.com